श्री शिवलीलामृत अध्याय नववा (Shivlilamrut Adhyay 9) या लेखात नवव्या अध्यायाच्या मूळ ओव्या, प्रत्येक ओवीचा सोपा मराठी अर्थ आणि अध्यायाचे थोडक्यात सार दिले आहे. हा अध्याय शिवनामाचा महिमा, सत्संगाचे सामर्थ्य आणि भस्म धारणेचे माहात्म्य सांगतो.
या अध्यायात वामदेव या शिवयोग्याच्या अंगाच्या भस्माचा स्पर्श होताच एका ब्रह्मराक्षसाचा उद्धार होतो. शिवपूजेत वापरल्या जाणाऱ्या भस्माला विभूती म्हणतात आणि ती कशी धारण करावी हे स्वतः महादेवांनी सनत्कुमारांना सांगितले आहे. आधीचा अध्याय वाचला नसेल, तर शिवलीलामृत अध्याय आठवा नक्की वाचा.
← मागील अध्याय: अध्याय आठवा (८) | पुढील अध्याय: अध्याय दहावा (१०) →
Shivlilamrut Adhyay 9: श्री शिवलीलामृत अध्याय नवव्याचे थोडक्यात सार
1. वामदेव आणि ब्रह्मराक्षस
वामदेव नावाचा महाज्ञानी शिवयोगी सर्वांगी भस्म लावून, दिगंबर अवस्थेत, सतत शिवध्यानात मग्न राहून क्रौंचारण्यात फिरत असे. एकदा एक भुकेला ब्रह्मराक्षस त्याला खाण्यासाठी धावून आला आणि त्याने वामदेवाला मिठी घातली.
परिसाच्या स्पर्शाने लोखंडाचे सोने व्हावे, तसे वामदेवाच्या अंगाचे भस्म लागताच राक्षसाची तामसी वृत्ती नाहीशी झाली. त्याला दिव्य देह मिळाला आणि मागच्या जन्मांचे स्मरण झाले.
2. दुर्जय राजाचे पाप आणि पंचवीस जन्म
ब्रह्मराक्षसाने सांगितले की पूर्वी तो दुर्जय नावाचा दुराचारी राजा होता. त्याने प्रजेला छळले, असंख्य स्त्रियांवर अत्याचार केले आणि मद्य, मांस सेवन केले. क्षयरोगाने मेल्यावर त्याने यमपुरीत हजारो वर्षे भयंकर यातना भोगल्या.
त्यानंतर तो वाघ, अजगर, कुत्रा, गिधाड, उंदीर, हत्ती अशा चोवीस योनींमधून जात पंचविसाव्या जन्मी ब्रह्मराक्षस झाला. वामदेवाच्या दर्शनाने आणि भस्मस्पर्शाने आता तो पावन झाला.
3. भस्माचा महिमा आणि धारण विधी
वामदेवाने एका पापी ब्राह्मणाची कथा सांगितली. शिवालयासमोरच्या भस्मात लोळलेल्या कुत्र्याने त्याच्या प्रेताजवळ अंग झटकले. ते भस्म प्रेतावर पडताच शिवदूतांनी त्याला नरकातून सोडवून कैलासाला नेले.
मंदार पर्वतावर महादेवांनी सनत्कुमारांना सांगितले की गायीचे शेण पवित्र अग्नीत जाळून केलेली राख हेच शुद्ध भस्म आहे. कपाळावर तीन आडव्या रेषा काढून भस्म धारण केल्यास मोठी पापेही जळून जातात. हे ऐकत असतानाच दिव्य विमान आले आणि ब्रह्मराक्षस कैलासाला गेला.
4. राजा सिंहकेतु आणि शबर भिल्ल
जशी श्रद्धा तसे फळ, हे सांगण्यासाठी सूत पुढची कथा सांगतात. पांचाळ देशाचा राजा सिंहकेतु शिकारीला गेला असताना शबर नावाच्या भिल्लाला एका भग्न शिवालयाजवळ सुंदर शिवलिंग सापडले.
राजाने गंमतीने त्याला नित्य नवे चिताभस्म वाहून पूजा करायला सांगितले. शबर आणि त्याची पत्नी मनोभावे तशी पूजा करू लागले. एके दिवशी चिताभस्म मिळाले नाही, तेव्हा शबरीने स्वतःचा देह अग्नीत अर्पण करून ते भस्म पूजेसाठी दिले. शबराने नैवेद्यासाठी हाक मारताच शबरी दिव्य रूपात प्रकट झाली आणि दोघेही दिव्य विमानातून शिवलोकी गेले. हे पाहून राजा सिंहकेतुही शिवभक्त झाला आणि शेवटी शिवपदास गेला.

शिवलीलामृत अध्याय नवव्यातून काय शिकावे?
- सत्संग पापी जीवालाही बदलतो: वामदेवाच्या केवळ स्पर्शाने क्रूर ब्रह्मराक्षसाचा उद्धार झाला.
- कर्माचे फळ भोगावेच लागते: दुर्जय राजाला आपल्या पापांसाठी नरकयातना आणि पंचवीस जन्म भोगावे लागले.
- भस्म धारण श्रद्धेने करावे: शुद्ध गोमय भस्म योग्य पद्धतीने लावले तर ते शिवाला प्रिय आहे.
- भक्तीत दांभिकपणा नसावा: नावासाठी किंवा देखाव्यासाठी केलेली पूजा व्यर्थ आहे, खरी भक्ती शुद्ध मनाची असावी.
- एकनिष्ठ भक्तीला शिव प्रसन्न होतात: शबर आणि शबरीने नियम मोडला नाही, म्हणून त्यांना शिवपद मिळाले.
श्री शिवलीलामृत पोथी घरी वाचायची आहे?
श्रीधर कविकृत संपूर्ण शिवलीलामृत पोथी (हार्डकव्हर, मराठी) Amazon वर उपलब्ध आहे.
Amazon वर पोथी पहाShree Shivleelamrut Adhyay Navava । श्री शिवलीलामृत अध्याय नववा: मूळ ओव्या आणि अर्थ
ओवी 1 ते 8: शिवनामाचा महिमा आणि वामदेव
श्रीगणेशाय नमः ।। जेथें शिवनामघोष निरंतर ।। तेथें कैंचे जन्ममरण-संसार ।। तिहीं कळिकाळ जिंकिला समग्र ।। शिवशिवछंदेंकरूनियां ॥१ ॥ पाप जळावया निश्चितीं ।॥ शिवनामीं आहे ज्याची आसक्ती ।। त्यासी नाहीं पुनरावृत्ती ।। तो केवळ शिवरूप ॥ २ ॥ जैसें प्राणियाचें चित्त ।। विषयीं गुंतलें अत्यंत ।। तैसें शिवनामीं होतां रत ।। तरी बंधन कैंचें तयां ॥ ३ ॥ धनइच्छा धरूनि चित्तीं ।। धनाढ्याची करिती स्तुती ।। तैसे शिवनामीं प्रवर्तती ।। तरी जन्ममरण कैंचें तयां ॥४॥ राजभांडारीचें धन ॥ साधावया करिती यत्न ।। तैसें शिवचरणीं जडलें मन ॥ तरी संकट विघ्न कैंचें तयां ॥ ५ ॥ धन्य ते शिवध्यानीं रत ।। येचिविषयीं कथा अद्भुत ॥ नैमिषारण्यीं सांगत ।। सूत शौनकादिकांप्रती ।।६।। वामदेव नामें महाज्ञानी ।। शिवध्यानीं रत विचरे काननीं ।॥ एकाकी निर्माय शांत दांत जनीं ।॥ त्रिविधभेदरहित जो ॥७॥ दिशा जयाचें अंबर ॥ भस्मचर्चित दिगंबर ॥ निराहार निरंतर ।॥ एकालाचि हिंडतसे ॥८।।
श्री गणेशाला, श्री सरस्वतीला, श्री सद्गुरूनाथांना आणि भगवान श्री सांबसदाशिवास नमस्कार असो. जिथे शिवनामाचा सतत घोष चालतो, तिथे जन्म, मरण, संसार आणि त्याचे भय-चिंता हे काही राहात नाही. कारण ज्याने शिवनामाचा ध्यास घेतला आहे अशा पुण्यवान जीवास कळिकाळाचे भयच नसते. ।।१।। आपल्या पापांची निवृत्ती व्हावी म्हणून ज्यांनी शिवनामाची आसक्ती मनी धरली आहे, जो त्यातच रमला आहे, तो तर शिवरूपच झालेला असतो. ||२|| जसे माणसाचे चित्त हे विषयात गुंतले की, त्यास अन्य गोष्टीची आठवण राहात नाही. तसेच जर ते या पवित्र शिवनामात गुंतले तर त्यास कशाचे बंधन असणार? ।।३।। जशी धनाची अपेक्षा धरून धनवंताची स्तुती केली तर धनप्राप्ती होते; तद्वत इथे तर शिवनामाची कास धरल्यास जन्ममरणाचा फेरा हा चुकतोच. ||४|| राजाच्या धन भांडारातील धन मिळविण्यासाठी जसे काही लोक प्रयत्न करतात, तसे शिवकृपेसाठी त्याच्या चरित्रात मन रंगविले तर मग संकटे, विघ्ने ह्यांची चिंता म्हणून राहातच नाही.।।५।। जे मनुष्यप्राणी हे अशा पावन शिवनामात दंग असतात ते खरोखरच धन्य होत. नैमिषारण्यात सूत शौनकादिकांना म्हणतात की, आता मी तुम्हास यासंदर्भात एक कथा सांगतो. ॥६॥ सतत शिवनामात आणि ध्यानात मग्न असलेला वामदेव नावाचा एक महाज्ञानी मनुष्य हा महावनात फिरत असे. तो शांत, उपाधिरहित, अन् त्रिविध तापरहित होता. ।।७।। दिशा हेच त्याचे वस्त्र होते. तो दिगंबर अवस्थेत सर्वांगी भस्मविलेपन करून राहात असे. तो अनेकदा निराहार राही अन् एकटाच सर्वत्र फिरत असे. ।।८।।
ओवी 9 ते 17: वामदेवाची विरक्त अवस्था
काय करावें कोठें जावें ॥ काय घेवोनि काय त्यजावें ।। विश्व शिवमय आघवें ।॥ खेद मोह भेद नाहीं ॥९॥ अक्रोध वैराग्य इंद्रियदमन ॥ क्षमा दया कृपा समान ।। निर्लोभ दाता भय शोक मान ॥ काळत्रयीं न धरीच ॥१०॥ गृहापत्यदारावर्जित ।। कोणी एक परिग्रह नाहीं सत्य ॥ काया-वाचा-मनोदंडयुक्त ।। मौनी न बोले इतरांसीं ।। ११ ।। ज्ञानचर्चा शिवस्मरण ।। त्याविण नेणेचि भाषण ।। या नांव बोलिजे मौन ।। भेदाभेदरहित जो ॥१२॥ सर्वांच्या अनुग्रहास्तव ।। तें स्वरूप धरोनि विचरे शिव ॥ जडजीव तारावया सर्व ॥ विचरे सृष्टीं स्वइच्छे ॥१३॥ कार्याकार्य सारूनि कारण ।। आत्मस्वरूपीं पावला समाधान ।। देहत्रयरहित विधिनिषेधहीन ।। प्रवृत्तिनिवृत्तीवेगळा ॥१४॥ निरंकुश जो निःसंग ॥ जैसा ब्रह्मारण्यों विचरे मातंग ॥ तयाची रीति अभंग ॥ वेदशास्त्रं वर्णिती ॥१५॥ तो स्वरूपीं सदा समाधिस्थ ।। गगन तेंही अंगासी रुतत ।। म्हणूनि तेंही परतें सारीत ।। हेतुदृष्टांतवर्जित जो ॥१६॥ तेणें तेजाचें दाहकत्व जाळिलें ।॥ उर्वीचें कठिनत्व मोडिलें ॥ चंचलत्व हिरोनि घेतलें ॥ प्रभंजनाचें तेणें पैं ।॥१७॥
त्यास काय करावे, कोठे जावे, ह्याची कसलीच चिंता नसे. तो सर्व विवंचनारहित केवळ शिवध्यानातच मग्न असे. त्याला कसलाच मोह, माया किंवा लोभ म्हणून नव्हता. ।।९।। त्याला वृत्तींचे पूर्ण वैराग्य लाभले होते, इंद्रियांचे दमन साध्य झाले होते. त्याचे ठायी दया, क्षमा, शांती पूर्ण होती. त्याला भय, चिंता, खेद, मोह कसा तो म्हणून माहीतच नव्हता. ।।१०।। घरदार, मुले, प्रपंच ह्या सगळ्यापासून दूर असणारा तो मनुष्य कोणाकडून काहीही घेत नसे. तो नित्य मौनावस्थेतच असे. तो काया-वाचा मनाने दंड घेत असे. कोणाशीही न बोलता सदैव मौनातच राहणे त्यास पसंत असे. ।।११।। केवळ ज्ञानमय चर्चा करावी, मौन बाळगावे, अशा प्रवृत्तीचा तो होता. त्याच्या मनात कोणताच भेदाभेद नव्हता. ||१२|| जणूकाही सर्वांवर सारखाच अनुग्रह करता यावा म्हणून तो भगवान शिवच त्याच्या रूपाने अवतरला होता जणू. ।॥१३॥ आवश्यक त्या कृती करून आणि अनावश्यक कृतींचा त्याग करून तो सतत आत्मस्वरूपातच मग्न असे. त्याला देहाचे भान नव्हते. तो वृत्ती आणि निवृत्तीच्याही पलीकडच्या अवस्थेत गेलेला होता. ।।१४।। तो ब्रह्मारण्यात फिरणाऱ्या हत्तीसारखा निसंग आणि स्वच्छंद होता. त्याच्या या वृत्तीचे वेदशास्त्रेही कौतुक करीत, त्याची प्रशंसा करीत.।।१५।। तो सतत स्व-समाधीत रमलेला असे. त्याच्या त्या अवस्थेत बाधा येऊ नये म्हणून आकाशही त्याच्या जवळ येत नसे. तो सर्व प्रकारच्या हेतूंपासून पूर्णतः अलिप्त होता. ।।१६।। जणूकाही त्याने अग्नीची दाहकता, पृथ्वीची कठोरता आणि पवनाचे चंचलत्व हेच हिरावून घेतले होते. ।।१७।।
ओवी 18 ते 26: ब्रह्मराक्षसाला भस्मस्पर्श
आर्द्रत्व पूर्ण निरसोन ।। धुवोनि शुद्ध केलें जीवन ।॥ एवं पिंडब्रह्मांड जाळून ।। भस्म अंगीं चर्चिलें ॥१८॥ ऐसा तो अमूर्तामूर्त ॥ केवळ ।। केवळ शुक कीं जडभरत ।। क्रौंचारण्यीं विचरत ।। सर्वही देखत शिवरूप ।।१९।। तों एक ब्रह्मराक्षस धांवत ।। महाभयानक शरीर अद्भुत ।। कपाळीं शेंदूर जिव्हा लळलळित ।। भयानक मुखाबाहेरी ॥ २० ॥ खदिरांगार तैसें नेत्र ।। बहुत जीव भक्षिले अपरिमित ।। क्षुधित तृषित पापी कुपात्र ।।॥ अकस्मात पातला ॥ २१ ॥ महाहिंसक सर्वभक्षक । तेणें वामदेव देखिला पुण्यश्लोक ।। धांवोनियां एकाएक ॥ कंठीं घालीत मिठी त्याच्या ॥ २२ ॥ लोह परिसासीं झगटतां पूर्ण ॥ तत्काळ होय दिव्य सुवर्ण ॥ तेवीं त्याच्या अंगस्पर्शेकरून ।। मति पालटली तयाची ॥२३॥ ।। वामदेवांगींचें भस्म ।। त्याच्या अंगी लागलें उत्तम ॥ सत्त्ववृत्ति झाली परम ।। असुरभाव पालटला ॥ २४॥ आपुल्या अंगीं झगटोन ॥ उद्धरला पिशिताशन ।। हें त्यासी नाहींच भान ।। समाधिस्थ सर्वदा ॥ २५ ॥ नेणें सुखदुःख शीतोष्ण ॥ लोक निंदिती कीं वंदिती पूर्ण ॥ शरीरीं भोग कीं रोग दारुण ।॥ हेंही नेणें कदा तो ॥ २६ ॥
त्याने स्वतःतील जलतत्त्वाचा ओलावाही नष्ट करून स्वतःस स्वच्छ केले होते. त्याने पिंड ब्रह्मांडाची होळी करून त्याचे भस्म सर्वांगी लावले होते. ।।१८।। असा तो सर्वांपासून पूर्ण अलिप्त असलेला जीव एकटाच क्रौंचारण्यात फिरत असे. सर्व सृष्टी ही त्या शिवरूपी योग्यास पाहात असे. ।।१९।। एकदा एक महाभयानक ब्रह्मराक्षस त्याच्या दिशेने पुढे आला. त्या राक्षसाने कपाळी शेंदूर लावलेला होता, तो अक्राळविक्राळ होता, त्याची जिव्हा मुखाबाहेर लळलळत होती. ।। २० ।। त्याचे डोळे निखाऱ्यासारखे होते. त्याने आजवर अनेक निरपराध जीवांची हत्या केली होती, त्यांचे रक्त-मांस भक्षण केले होते. तरीही तो नेहमीच भुकेला आणि रक्त-मांसाला लाचावलेला ब्रह्मराक्षस त्या वामदेवाच्या पुढे अचानकपणे आला. ।॥२१॥ त्या नरभक्षकाने वामदेवास समोर पाहताच तो त्याचे भक्षण करण्यासाठी पुढे झाला. त्याने एकाएकी धावत जाऊन वामदेवाच्या गळ्यास मिठी घातली. ।।२२।। त्याबरोबर लोह आणि परिसाची भेट झाल्यावर जसे एका क्षणात त्या लोखंडाचे सोने होते, त्याप्रमाणेच वामदेवाच्या अंगाचे भस्म हे त्या ब्रह्मराक्षसाच्या अंगास लागताच त्याच्या सर्व तामसी वृत्ती एका क्षणात बदलून गेल्या. ।।२३।। वामदेवाच्या अंगीचे भस्म त्या राक्षसाच्या अंगास लागताच त्याच्या वृत्तीत परिवर्तन घडले. तामसी वृत्तीचे सात्त्विक वृत्तीत परिवर्तन घडले. त्याच्या बुद्धीचा एका क्षणात पालट झाला. ।।२४।। पण इकडे वामदेवास मात्र आपल्या अंगीच्या भस्मस्पर्शाने एका ब्रह्मराक्षसाच्या वृत्ती पालटल्या आहेत, त्याचा उद्धार झाला आहे या कशाचेच भान नव्हते. तो त्याच्याच स्वानंदात मग्न होता. ।।२५।। त्यास सुख, दुःख, उष्ण, शीत ह्याची कशाचीच जाणीव नव्हती. त्याला लोकनिंदा काय किंवा स्तुती काय सारखीच होती. शरीरात भोग किंवा रोग काही आहेत ह्याची तो दखल घेतच नसे. ।।२६।।
ओवी 27 ते 35: राक्षसाचा उद्धार आणि दुर्जय राजा
मी हिंडतो देशीं कीं विदेशीं । हेंही स्मरण नाहीं त्यासी ।। तो ब्रह्मानंद सौख्यराशी ।। विधीनिषेधीं स्पर्शेना ।। २७ ।। ऐसा तो योगींद्र निःसीम ।। त्याच्या अंगस्पर्शे पापें झालीं भस्म ।। दिव्यरूप होवोनि सप्रेम ।। चरणीं लागला तयाच्या ॥ २८ ॥ सहस्रजन्मींचें झालें ज्ञान ।। त्यासी आठव झाला संपूर्ण ।। मानससरोवरीं उदकपान ।। करितां काक हंस होय ॥ २९ ॥ कीं हाटकनदीतीरीं देख ।। पडतां पाषाण काष्ठादिक ॥ दिव्य कार्तस्वर होय सुरेख ।। तेवीं राक्षस पैं झाला ॥ ३० ॥ कीं करितां सुधारसपान ।। तेथें सहजचि आलें देवपण ।। कीं शशिकिरणस्पर्शेकरून ।। द्रवे जैसा चंद्रकांत ॥ ३१ ॥ कीं रवि उगवतां निःशेष ।। निशा सरे प्रकटे प्रकाश ।। तैसा उद्धरला राक्षस ।। स्तवन करी तयाचें ॥ ३२ ॥ म्हणे गुरुवर्या ऐक पूर्ण ।। मी तव दर्शनें झालों पावन ।। तुजसीं करितां संभाषण ।। वाटतें पावेन शिवपदा ॥३३॥ मज सहस्रजन्मींचें झालें ज्ञान ।। परी पंचवीस जन्मांपासून ।। पापें घडलीं जीं दारुण ।। तीं अनुक्रमें सांगतों ॥३४॥ पूर्वी मी राजा दुर्जय ।। यौवनमदें अति निर्दय ।। परम दुराचारी होय ।। ब्राह्मण प्रजा पीडित ॥३५॥
आपण कोठे संचार करतो आहोत ह्याचेही त्यास भान राहात नसे. तो आपल्याच ब्रह्मानंदावस्थेत देहभान विसरून सर्वत्र संचार करीत असे. त्यास कोणत्याच विधिनिषेधाचा लवलेश नसे. ।। २७ ।। तो एक उच्च अवस्थेतला स्वानंदी योगी होता. उलट त्याच्या अंगस्पर्शाने त्या राक्षसाची मात्र सारी पापे जळाली होती. त्या ब्रह्मराक्षसास आता एक नवा दिव्य देह प्राप्त झाला होता ।। २८ ।। त्यास आता त्याच्या गत सहस्रजन्मांचे ज्ञान झाले होते. त्यास स्मृतीचे वरदान मिळाले होते. त्याची अवस्था म्हणजे मानस सरोवराचे पाणी पिताच कावळ्याचा राजहंस व्हावा तशीच झाली होती. ।। २९ ।। किंवा सुवर्णमयी नदीत पडलेले पाषाण, काष्ठे ही जशी सोन्याची होतात तसा तो राक्षस आता उद्धरला होता. ||३०|| अमृताच्या लाभाने अमरत्व प्राप्त होते किंवा चंद्रप्रकाशाने चंद्रकांत मणी द्रवतो. ॥३१॥ किंवा उगवत्या सूर्यनारायणाच्या आगमनाबरोबर रात्र संपून जाते, त्याप्रमाणेच त्या वामदेवाच्या स्पर्शाने राक्षसाचा उद्धार झाला. ।।३२।। तेव्हा मोठ्या कृतज्ञतेने तो ब्रह्मराक्षस वामदेवास हात जोडून म्हणू लागला, “हे गुरुवर्या, तुझ्या दर्शनाने, स्पर्शाने मी पावन झालो आहे. आता मला असे वाटते की, तुझ्याशी काही संवाद जर साधता आला तर त्या तुझ्या बोधाने मी शिवपदास नक्कीच जाईन.” ।।३३।। हे महान योगीराजा, मला खरंतर तुझ्यामुळे माझ्या सहस्रजन्मांचे ज्ञान झाले आहे, तरी त्यातील शेवटच्या पंचवीस जन्मांतील माझा पापपुण्याचा हिशेब मी तुला देतो. ||३४|| असे म्हणून तो ब्रह्मराक्षस सांगू लागला की, पूर्वी मी दुर्जय नावाचा राजा होतो. तारुण्याच्या मस्ती आणि अंगातल्या रगीमुळे मी नाहक अनेकांशी दुराचारी पद्धतीने वागलो, मी अनेक निर्दयी कृत्ये केली. मी माझ्या नगरीतील विप्र आणि प्रजाजनांस फार त्रास दिला. ।।३५।।
ओवी 36 ते 45: दुर्जय राजाचे दुराचार
प्रजेसी नित्य करीं मार ।। आवडे तैसा विचरें स्वेच्छाचार ।। वेद पुराण शास्त्र ।। कैसें आहे मी नेणें ।॥ ३६ ॥ स्वप्नींही नेणें कदा धर्म ।। ब्रह्महत्यादि पापें केलीं परम ।। नारी अपूर्व आणून उत्तम ।। नित्य नूतन भोगीं मी ।। ३७ ।। ऐशा स्त्रिया असंख्य भोगून ॥ बंदीं घालूनि केलें रक्षण ।। सर्व देश धुंडोन ।। स्त्रिया नूतन आणवीं ॥ ३८ ॥ एकदां भोग देऊन ।। दुसऱ्यानें तिचें न पाहें वदन ।। त्या बंदी रडती आक्रंदून ।। शाप देती मजलागीं ॥३९॥ विप्र पळाले राज्यांतून ॥ पट्टणें ग्रामें खेटकें जाण ।। इतुकींही धुंडोन ।। स्त्रिया धरून आणिल्या ॥ ४० ॥ भोगिल्या तीन शतें द्विजनारी ।। चार शतें क्षत्रियकुमारी ।। वैश्यस्त्रिया सुंदरी ।। दहा शतें भोगिल्या ॥ ४१ ॥ शूद्रांच्या सहस्र ललना ।। चांडालनारी चार शतें जाणा ।। त्यावरी अपवित्र मातंगकन्या ।। सहस्र एक भोगिल्या ॥ ४२ ॥ चर्मककन्या पांचशत ।। रजकांच्या चार शतें गणित ।। वारांगना असंख्यात ।। मिती नाहीं तयांतें ।॥ ४३ ॥ पांच शतें महारिणी ।। तितुक्यात वृषली नितंबिनी ।। यांवेगळ्या कोण गणी ॥ इतर वर्ण अष्टादश ॥४४॥ इतुक्या कामिनी भोगून ।। तृप्त नव्हे कदा मन ।। नित्य करीं मद्यपान ।। अभक्ष्य तितुकें भक्षिलें ।॥४५।।
मी माझ्या प्रजेस नाहक मारहाण करीत असे, मला वेद-शास्त्र-धर्म कशास म्हणतात ते माहीत नव्हते. ।। ३६।। मी कधी स्वप्नातही धर्मानुसार आचरण केले नाही. मी ब्रह्महत्येसारखी घोर पातकेही केली होती. मी नित्य नव्या स्त्रीचा उपभोग घेत असे. ||३७|| मी असंख्य स्त्रिया भोगून वर त्यांना बंदीवासात टाकत असे. वेगवेगळ्या देशांतून सुंदर सुंदर स्त्रिया आणायच्या आणि त्यांचा मनसोक्त भोग घ्यायचा ही माझी आवड होती. ।।३८ ।। मी एकदा भोगलेली स्त्री पुन्हा भोगत नसे किंवा तिचे तोंडही पाहात नसे. अशा स्त्रियांना मी बंदिशाळेत कोंडत असल्याने त्या मला अनेक शाप देत.।।३९।। माझ्या अन्यायास घाबरून अनेकांनी माझे राज्य सोडले. विप्र राज्य सोडून गेले. जेव्हा माझ्या नगरीत मला स्त्रिया मिळेनात तेव्हा मी नजिकच्या गावातून शोध घेऊन स्त्रिया आणून त्यांचा उपभोग घेत असे. ।।४० ।। मी जवळजवळ तीनशे ब्राह्मण, चारशे क्षत्रीय आणि दहाशे वैश्यस्त्रिया भोगल्या. ।।४१।। हजार शूद्र, चारशे चांडाळणी आणि असंख्य मातंगिनी स्त्रियांचा मी उपभोग घेतला. ।।४२।। तसेच पाचशे चांभारणी, चारशे धोब्यांच्या स्त्रिया आणि असंख्य वारांगना व गणिका या मी किती भोगल्या ह्याची तर गणतीच नाही. ।।४३।। पाचशे महारणी, तेवढ्याच रखेल्या, अठरापगड जाती जमातीतील असंख्य वनिता मी भोगल्या. ।।४४।। इतक्या स्त्रियांचा भोग घेऊनही माझ्या विषयवासनेची तृप्ती मात्र झाली नव्हती. त्यातच भर म्हणूनच की काय, मी मद्यपान आणि मांसाहारासारख्या निंद्य गोष्टीही करीत असे. ।।४५।।
ओवी 46 ते 55: यमपुरीतील यातना
ऐसे भोगिता पापभोग ।। मज लागला क्षयरोग ।। मृत्यु पावलों सवेग ।। कृतांतदूत धरोनि नेती ।।४६ ।। यमपुरीचें दुःख अपार ।। भोगिले म्यां अति दुस्तर ।। तप्त ताम्रभूमी त्यावर ।। मजलागीं चालविलें ।।४७ ।। लोहस्तंभ तप्त करून । त्यासी नेऊनि देवविती आलिंगन ।। माझें घोर कर्म जाणून ॥ असिपत्रवनीं हिंडविती ॥४८ ॥ कढईत तेल झालें तप्त ।। त्यांत नेऊनि बुडवीत ॥ तोंडीं घालिती नरक मूत्र ।। पाप बहुत जाणोनी ।।४९ ।। महाक्षार कटुरस आणोनी ॥ मुखीं घालिती पासलें पाडुनी ॥ तीक्ष्ण चंचूचे गृध्र येवोनी ॥ नेत्र फोडिती एकसरें ॥५०॥ कुंभीपाकीं घालोनि शिजविती ॥ कर्णी तप्त लोहदंड दडपिती ।। अहा तेथींची जाचणी किती ।। सांगों आतां गुरुवर्या ॥५१॥ तेथे रक्तकुंड रेतकुंड दारुण ।। त्यांत पचविती कित्येक दिन । मांस तोडिती सांडसेंकरून ॥ वरी शिंपिती क्षारोदक ।। ५२ ।। जिव्हा नासिक आणि कर्ण ।। तीक्ष्ण शस्त्रे टाकिती छेदून ।। हस्त पाद खंडून ॥ पोट फोडिती क्रूर शस्त्रे ॥५३॥ अंगाचा काढिती भाता ॥ तप्त शस्त्रं रोविती माथां ।। शिश्न छेदूनि गुदद्वारीं अवचितां ।। तप्त अर्गळा घालिती ।।५४ ।। सर्वांगासी टिपऱ्या लावून ।। सवेंचि करिती पाशबंधन ।। पृष्ठीकडे वांकवून ।। चरणीं ग्रीवा बांधिती ।॥५५॥
या सर्व पापाचरणाची शिक्षा म्हणूनच की काय, पण मला क्षयरोगाची बाधा झाली आणि त्यातच माझा मृत्यू झाला. मला यमदूतांनी यमलोकी नेले. ।।४६।। त्या यमपुरीत मला अत्यंत क्लेश भोगावे लागले. मला यमदूतांनी तप्त तव्यावर चालविले. ||४७|| लोखंडी तापलेल्या खांबास मिठ्या मारायला लावल्या. माझ्या घोर पापी-दुराचारी कर्माची शिक्षा म्हणून मला तलवारीच्या पात्यांच्या रानात हिंडविले. ||४८|| यमदूतांनी मला उकळत्या तेलाच्या कढईत टाकले. माझ्या तोंडात विष्ठा भरविली, तर मला मूत्र पाजले. ।।४९|| त्यांनी मला कधी खारट, कधी तिखट कधी आंबट असे रस पाजले. तीक्ष्ण चोचीच्या गिधाडांनी येऊन माझे डोळे फोडले. ।॥५०॥ त्यांनी मला कुंभीपाकी घालून शिजविले. लोखंडाच्या तप्त सळ्या माझ्या कानात घुसविल्या. माझी अतिशय छळवणूक केली. ती काय आणि किती सांगू? ।।५१।। कधी त्यांनी मला रक्तकुंडात, तर कधी रेतकुंडात मुरत ठेवले. त्यांची लोखंडी सांडशीने माझ्या अंगाची सालडी काढून त्यावर मिठाचे पाणी शिंपडले. ।।५२।। कधी त्यांनी माझ्या अंगास दाभण टोचले, तर कधी हातपाय साखळदंडांनी बांधून घातले. ।॥५३॥ तसेच अंगाची साल काढणे, तप्त धारदार शस्त्रे अंगी खुपसणे, लिंग छेदणे, गुदद्वारात सळ्या खुपसणे अशा अघोरी शिक्षाही त्यांनी मला दिल्या. ।।५४|| सर्वांगास सुया टोचत, दाभण खुपसत, पाठीवर वाकवून पायी बेड्या अडकवीत.।।५५।।
ओवी 56 ते 66: नरकातील कठोर शिक्षा
बोटीं बोटीं सुया रोवून ।। पाषाणें वृषण करिती चूर्ण ।। हस्तपायीं आणून ।। पाषाणबेडी घालिती ।।५६ ।। सहस्र वर्षे न लगे अंत ।। ऐशिया नरकीं बुडवीत ॥ एक येवोनि पाडिती दांत ।। पाश घालिती ग्रीवेसी ॥५७॥ आपलीं विष्ठामूत्र ॥ बळेंच भक्षविती यमदूत ।। सर्वेच अंगाचे तुकडे पाडीत ।। दोष अमित जाणोनी ।।५८ ।। श्यामशबल श्वान लावून ।। चरचरा टाकिती फाडून ।। एक शिरास्थि काढिती ओढून ।। एक मांस उकरिती ॥ ५९ ॥ लोहार्गळा उष्ण तीव्र ।। पृष्ठीं हृदयीं करिती मार ।। उखळीं घालोनि सत्वर ।। लोहतप्तमुसळें चेंचिती ॥ ६० ॥ तीक्ष्ण औषधींचे रस आणिती ।। नासिकाद्वारें आत ओतिती ।। सवेंचि वृश्चिककूपीं टाकिती ।। बहुत विपत्ती भोगिल्या ॥ ६१ ॥ ज्यांचें विष परम दुर्धर ।। ऐसे अंगासी डसविती विखार ।। अग्निशिखा लावोनि सत्वर ।। हें शरीर भाजिले ॥ ६२ ॥ अंतरिक्ष असिधारे बैसवून ।। पायीं बांधिती जड पाषाण ।। सवेंचि पर्वतावरी नेऊनी ।। ढकलूनि देती निर्दयपणें ॥ ६३ ॥ आंतडीं काढून निश्चितीं ।॥ ज्याचीं त्याजकडोन भक्षविती ॥ ऊर्ध्व नेवोनि टांगिती ।। आपटिती क्रोधभरें ॥६४॥ लोहकंटकीं उभे करून ।। करिती इंगळांचें आंथरूण ।। मस्तकीं घालूनियां पाषाण ।। फोडोनि टाकिती मस्तक ॥ ६५ ॥ लोहचणक करूनि तप्त ।। खा खा म्हणोनि दूत मारीत ॥ ओष्ठ धरोनि फाडीत ।। तप्त सळ्या नाकीं खोंविती ।। ६६ ।।
हातापायाच्या बोटांत सुया खुपसत. पायात दगडी बेड्या ठोकीत. ।।५६।। अनेक वर्षे नरकात बुडवून ठेवीत. कोणी दात पाडीत तर कोणी गळ्यात फास आवळत.।॥५७॥ यमदूत माझीच विष्ठा आणि मूत्र मला खाऊ घालीत अन् पाजीत. कधी अंगाचे तुकडे करीत. ।।५८ ।। त्या यमपुरीतील कुत्री अंग फाडून खात. कोणी कवटी फोडीत, तर कोणी मांसाचे लचके काढीत. ।।५९।। तापलेल्या सळईने मारीत, उखळात घालून चेचून काढीत. ।।६०।। कधी जहाल औषधे पाजीत, तर कधी विंचू इंगळ्या ह्यांच्या कूपात लोटीत. गुरूराया, अरे ह्या आणि अशा तऱ्हेच्या अनंत जीवघेण्या यातना मी त्या यमपुरीत भोगल्या रे.।।६१।। अत्यंत विषारी असे प्राणी अंगास डसवीत. आगीवर डोके भाजून काढीत. ।।६२।। धारदार शस्त्रावर अडकवून पायी जड दगड बांधीत. कधी तलवारीच्या टोकावर चालवीत, तर कधी डोंगरावरून ढकलून देत. ।।६३।। कधीकधी तर शिक्षा म्हणून आपलीच आतडी काढून ती खायला लावीत. कधी वर फेकीत तर कधी आपटून मारीत. ।।६४।। लोखंडी खिळ्यांवर उभे करीत, खाली इंगळ्यांचे अंथरूण तयार करीत. कधी डोक्यावर दगड फोडीत. ।।६५।। लोखंडाचे तप्त चणे खायला लावीत, ओठ फाडून सोलून काढीत, तप्त सळ्या नाकीकानी घुसवीत.।।६६।।
ओवी 67 ते 76: तीन हजार वर्षांनंतर पशुयोनी
उफराटें टांगून ।। ग्रीवेसी बांधोनि थोर पाषाण ।। रीस व्याघ्रादिक आणोन ।। विदारिती त्यांहातीं ।॥६७ ।। गजपदाखालीं चूर्ण ।। करविती तप्तनीरप्राशन ।। अष्टांगें कर्वतून ।। वेगळालीं टाकिती ।। ६८ ।। भयानक भुतें भेडसाविती ।। लिंग छेदूनि खा म्हणती ।। सांधे ठायीं ठायीं मोडिती ।। तीक्ष्ण शस्त्रेकरूनियां ॥६९॥ भूमींत रोवोनियां शरीर ॥ करिती बहुत शरमार ।। सवेंचि शूळ परम तीव्र ।। त्यावरी पालथें घालिती ॥७०॥ वरी मारिती मुसळघायें ।॥ मग पाषाण बांधोनि लवलाहें ।। नरकवापींत टाकिती पाहें ।। अंत न लागे उतरतां ॥ ७१ ॥ कांचा शिसें यांचा रस करून ।। बळेंचि करविती प्राशन ।। तेथें जात नाहीं कदा प्राण ॥ यातना दारुण भोगितां ॥७२॥ ऐशा तीन सहस्र वर्षेपर्यंत ।। नरकयातना भोगिल्या बहुत ।। त्यावरी मज ढकलोनि देत ।। व्याघ्रजन्म पावलों ॥ ७३ ॥ दुसरे जन्मीं झालों अजगर ।। तिसरे जन्मीं वृक भयंकर ॥ चौथे जन्मीं सूकर ॥ सरडा झालों पांचवा ॥७४॥ सहावे जन्मीं सारमेय सबळ ।। सातवे जन्मीं शृगाल ।। आठव्यानें गवय विशाळ ॥ गुरुवर्या मी झालों ॥७५ ।। नववे जन्मीं मर्कट प्रसिद्ध ।। दहावे जन्मीं झालों गर्दभ निषिद्ध ।। त्यावरी नकुळ मग वायस विविध ।। तेरावे जन्मीं बक झालों ॥ ७६ ॥
उफराटे टांगून मानेस दगड बांधीत. वाघ, सिंह, अस्वले ह्यांना बोलावून अंगावर सोडीत व फाडून खायला घालीत. ।। ६७|| कधी हत्तीच्या पायी देत, तर कधी उकळते पाणी पाजीत. कधीकधी अष्टांगे करवतीने लाकूड कापावे तशी कापून काढीत. ।। ६८ ।। भयानक भुतांची भीती दाखवीत. लिंग छेदून खायला लावीत. तीक्ष्ण शस्त्राने अंगी वार करीत. शस्त्रांचे आघात करून सांधे तोडीत. ।।६९।। कधी जमिनीत गाडीत, वर बाणांचा वर्षाव करीत, तर तापलेल्या तीक्ष्ण सुळावर चढवीत. ।।७०।। मुसळाचा मार, नरकात घालणे अशा शिक्षा करीत. ।। ७१|| कधी निर्दयीपणे काचेचा, शिशाचा तप्त रस प्यायला लावीत. या अशा दारुण यातना भोगत असतानाही प्राण म्हणून काही जात नसे आणि त्यातून सुटका होत नसे. ||७२ || अशाप्रकारे जवळजवळ तीन हजार वर्षे शिक्षा भोगल्यानंतर त्या यमदूतांनी मला वाघाच्या जन्मास घातले. ।। ७३ ।। त्यानंतर दुसऱ्या जन्मी अजगर, तिसऱ्या जन्मी लांडगा, चौथ्या जन्मी डुक्कर, तर पाचव्या जन्मी मी सरडा झालो. ॥७४॥ सहाव्या जन्मी कुत्रा, सातव्या जन्मी कोल्हा, आठव्या जन्मी तर मी रानगवा झालो. ॥७५।। त्यानंतर माकड, गाढव, मुंगूस, कावळा होत होत तेराव्या जन्मात मी बगळा झालो.।।७६।।
ओवी 77 ते 86: पंचवीस जन्म आणि सत्संगाचा महिमा
चौदावे जन्मीं वनकुक्कुट ।॥ त्यावरी गीध झालों पापिष्ठ ।। मग मार्जारयोनी दुष्ट।। मंडूक त्यावरी जाणपां ॥७७॥ अठरावे जन्मीं झालों कूर्म ।। त्यावरी मत्स्य झालों दुर्गम ॥ सवेंचि पावलों मूषकजन्म ।। उलूक त्यावरी झालों मी ॥ ७८ ॥ बाविसावे जन्मीं वनद्विरद ।। त्यावरी उष्ट्रजन्म प्रसिद्ध ।। मग दुरात्मा निषाद ।। आतां राक्षस जन्मलों ॥ ७९ ॥ सहस्रजन्मींचें ज्ञान ।। झालें स्वामी मज पूर्ण ।। तव दर्शनाच्या प्रतापेंकरून ।। पावन झालों स्वामिया ॥८०॥ गंगास्नानें जळे पाप ।। अत्रिनंदन हरी ताप ।। सुरतरु दैन्य अमूप ।। हरीत दर्शनेंकरूनियां ॥ ८१ ॥ पाप ताप आणि दैन्य ।। संतसमागमें जाय जळून ।। यावरी वामदेव योगींद्र वचन ॥ बोलता झाला तेधवां ॥८२॥ एक विप्र होता महाअमंगळ।। शूद्रस्त्रियेसीं रतला बहुत काल ।। तिच्या भ्रतारें साधूनि वेळ ।। जिवें मारिलें द्विजातें ॥ ८३ ॥ ग्रामाबाहेर टाकिलें प्रेत ।। कोणी संस्कार न करीत ।। तों यमदूतीं नेला मारीत ॥ जाच बहुत भोगीतसे ॥८४॥ इकडे शिवसदन उत्तम ।। त्यापुढें पडिलें असे भस्म ।। महाशिवरात्रिदिवशीं सप्रेम ॥ भक्त पूजना बैसले ॥८५॥ त्या भस्मांत श्वान सवेग ।। येऊनि बैसलें पाहे शिवलिंग ।। भस्मचर्चित त्याचें अंग ।। जात मग त्वरेनें ।॥८६ ।।
चौदाव्या जन्मात रानकोंबडा, पंधराव्यात गिधाड, सोळाव्यात मांजर, सतराव्यात बेडूक झालो.।। ७७|| अठराव्या जन्मी कासव, एकोणीसाव्या जन्मी मासा, विसाव्या जन्मी उंदीर एकविसाव्या जन्मी घुबड झालो. ।। ७८ ।। बाविसावा जन्म हा मला रानहत्तीचा मिळाला. तेविसावा उंट, चोवीसावा पारधी आणि पंचवीसाव्या जन्मी मी राक्षस झालो. ॥७९॥ हे गुरुराया, हे असे मला माझ्या सहस्र जन्माचे ज्ञान झाले आहे. त्यातल्या गत पंचवीस जन्मांचा इतिहास हा असा आहे. या जन्मात मात्र तुझ्या दर्शनाने आणि अंगीच्या भस्मस्पर्शाने मी पावन आणि पवित्र झालो आहे. ।।८० ।। ज्याप्रमाणे गंगास्नानाने पाप नाश पावते, चंद्राच्या शीतल प्रकाशाने ताप दूर होतो, कल्पवृक्षामुळे दारिद्र्याचे हरण होते, तसे हे घडले आहे. ।।८१।। सत्संगाने भव, भय, ताप, पाप कसे दूर होते? त्यावर तो शिवयोगी त्या ब्रह्मराक्षसास म्हणाला, आता मी काय सांगतो ते ऐक. ||८२।। एक ब्राह्मण होता, पण तो अत्यंत अमंगळ आणि पापी व दुराचारी होता. तो सतत एका शूद्र स्त्रीशी रत असे. ही गोष्ट त्या स्त्रीच्या पतीस माहीत होती, तो लक्ष ठेवून होता. एकदा त्याने त्या ब्राह्मणास ते निंद्य कर्म करताना रंगेहाथ पकडले आणि संधी साधून त्यास जीवे मारले. ।।८३ ।। त्याने त्याचे प्रेत गावाबाहेर टाकून दिले. त्या ब्राह्मणाच्या प्रेतावरही कोणतेच अंत्यसंस्कार झाले नाहीत. त्याला यमदूत हे मारत मारत घेऊन निघाले. ।।८४ ।। इकडे काय झाले की, गावातील एका शिवालयासमोर भस्म पडलेले होते. महाशिवरात्र पर्वानिमित्ताने लोक शिवाचे पूजन. भजन करीत होते. ।।८५।। तेवढ्यात कुठून तरी एक कुत्रे तिथे आले. ते त्या भस्मावरच बसले. त्याने समोरची पूजा पाहिली, शिवलिंग पाहिले आणि ते सर्वांगास भस्म लागलेले कुत्रे तिथून निघून गेले. ।।८६।।
ओवी 87 ते 95: प्रेताचा उद्धार आणि मंदार पर्वतावरील सभा
पडिलें होतें विप्रप्रेत ।। त्यावरी गेलें अकस्मात ।। कुणपास भस्म लागत ।। पापरहित झाला तो ।।८७।। तो यमदूतर्ती नरकांतूनि काढिला ।। शिवदूतीं विमानीं वाहिला ।। कैलासासी जावोनि राहिला ।। संहारिला पापसमूक ।।८८ ।। ऐसें हैं पवित्र शिवभूषण ।। त्याचें न वर्णवे महिमान ।। राक्षस पुसे कर जोडून ।। भस्ममहिमा सांगा कैसा ॥८९ ॥ भस्म कोणतें उत्तम ।। शिवभक्तीं लावावें कैसा नेम ।। यावरी वामदेव उत्तम ।। चरित्र सांगे शिवाचें ॥९० ॥ मंदरगिरी परमपवित्र ।। उंच योजनें अकरा सहस्र ।। त्यावरी एकदां त्रिनेत्र ।। देवांसहित पातला ॥ ९१ ॥ यक्षगण गंधर्व किन्नर ।। चारण पिशाच गुह्यक समग्र ।। देव उपदेव पवित्र ।। महेशा वेष्टूनि बैसलें ॥ ९२ ॥ मरुद्गण पितृगण समस्त । एकादश रुद्र द्वादशादित्य ॥ अष्ट वसु अष्ट भैरव सत्य ॥ अष्ट दिक्पाळ पातले ॥९३॥ अठ्ठयाऐंशीं सहस्र ऋषीश्वर ।। साठ सहस्र वालखिल्य ब्रह्मपुत्र ।। पाताळनाग पृथ्वीचे नृपवर ।। शंकरा वेष्टित बैसलें ॥९४ ।। विष्णु विधि पुरंदर ।। शिवध्यान पाहती समग्र ।। भुतांचे मेळे अपार ।। मंदराचळीं मिळाले ॥९५ ॥
गावाबाहेर आलेले ते कुत्रे नेमके जिथे त्या ब्राह्मणाचे प्रेत पडले होते, तिथे आले. तिथे त्या कुत्र्याने आपले अंग झटकताच त्याच्या अंगावरचे भस्म त्या प्रेतावर पडले आणि त्या भस्माने तो जीव पापरहित झाला. ||८७ || शिवदूतांनी त्यास नरकातून काढला आणि दिव्य विमानात बसवून शिवलोकी नेले. केवळ भस्माच्या स्पर्शाने त्याच्या पापाच्या अनंत राशी जळून भस्मसात झाल्या आणि त्यास कैलासपद प्राप्त झाले. ।।८८|| हे राक्षसा, अरे शिवभस्माचे माहात्म्य हे असे महान आहे. त्याचे वर्णन करता येत नाही. तेव्हा त्या ब्रह्मराक्षसाने त्या वामदेवास भस्म महिमा काय? ते सांगा अशी विनंती केली. ।।८९|| तसेच त्याने शिवभक्ती कशी करावी? शिवाचे कोणते भस्म हे अधिक उत्तम असेही विचारले. तेव्हा वामदेव त्यास शिवचरित्राचा काही भाग सांगू लागले. ||९०|| अकरा हजार योजने उंच आणि अत्यंत पवित्र असलेल्या अशा मांदारगिरी नावाच्या पर्वतावर एकदा भगवान शिव हे अनेक देवदेवतांच्या सह येऊन बसले. ||९१|| त्यावेळी यक्ष, किन्नर, गंधर्व, देवदेवता, उपांग देवता, तसेच प्रचंड मोठा भूतगणही तिथे जमला होता आणि देवांचे देव महादेव ते त्यांच्यात बसले होते. ।। ९२|| त्यावेळी तिथे मरुद्गण, पितृगण, अकरा रुद्र, बारा आदित्य, अष्ट वसु, अष्ट भैरव आणि दिक्पाल हे सर्वजण आले होते. ।॥९३॥ त्यांच्या सोबत अठ्ठयाऐंशी हजार ऋषी, साठ हजार वालखिल्य, तिन्ही लोकींचे राजे हे शिवाभोवती बसले होते. ।।९४।। तिन्ही देवतांच्या सह इंद्रादिक देव त्या समीप बसलेल्या शिवाचे ध्यान करीत होते. ।।९५।।
ओवी 96 ते 104: सनत्कुमारांना भस्म धारण विधी
सिंधुरवदन वीरभद्रकुमार ॥ साठ कोटि गण समग्र ॥ पुढें विराजे नंदिकेश्वर ॥ दुसरा मांदार शुभ्र दिसे ॥९६ ।। तेथें आले सनत्कुमार ।। साष्टांग करूनि नमस्कार ।। स्तवन करूनि अपार ।। विभूतिधारणविधी पुसती ॥९७॥ यावरी बोले जाश्वनीळ ॥ विभूति जाणा तेचि निर्मळ ॥ शुद्ध करूनि गोमयगोळ ।। मृत्तिकाकणविरहित ॥९८॥ ते वाळवूनि उत्तम ॥ मग करावें त्यांचें भस्म ॥ शुद्ध विभूति मज परम ।। शिवगायत्रीनें मंत्रिजे ॥९९ ॥ आधीं अंगुष्ठे लाविजे ऊर्ध्व ।। मग मस्तकाभोंवतें वेष्टिजे शुद्ध ।। तर्जनी न लाविजे निषिद्ध ।। कनिष्ठिका वेगळी करावी ॥१००॥ दों बोटांनीं लाविजे भाळीं ।। अंगुष्ठे मध्यरेखा तेजागळी ॥ ऐसें त्रिपुंड्रधारण चंद्रमौळी ।। सनत्कुमारां सांगत ॥१०१॥ तर्जनी न लावितां सर्वांगीं विभूती । त्रिबोटीं लाविजे निश्चितीं ।॥ येणें महत्पापें भस्म होती ।। शिवभूषणप्रसादें ॥१०२॥ अगम्यागमन सुरापान । ब्रह्महत्या गोहत्या अभक्ष्यभक्षण ।। महत्पापांचे पर्वत जाण ॥ भस्मचर्चनें भस्म होती ॥ १०३ ॥ ऐसा भस्माचा महिमा वामदेव ।। ब्रह्मराक्षसा सांगे सर्व ।। विमान आलें अपूर्व ।। दिव्यरूप असुर झाला ॥१०४॥
त्याचबरोबर तिथे उपस्थित असलेल्या गणेश, नंदी, कार्तिकेय आणि वीरभद्र ह्यांच्या मुळे तो देवभक्त मेळा शोभून दिसत होता. ।।९६ || तेवढ्यात तिथे सनत्कुमारांचे आगमन झाले. त्यांनी भक्तिभावे शिववंदना करून शिवस्तुती गाऊन महादेवांना विभूती धारणेचा विधी काय? आणि कसा असतो हे विचारले. ।।९७।। तेव्हा त्यास उत्तर देताना शिव म्हणाले, भस्म म्हणजे मातीरहित गोमय जाळून त्याची केलेली रक्षा. ती अत्यंत शुद्ध, निर्मळ आणि पवित्र मानावी. ।।९८।। गायीच्या शेणाचा गोळा हा चांगला वाळवून, तो पवित्र अग्नीत जाळून त्याची केलेली रक्षा म्हणजे पवित्र विभूती. ती मला अत्यंत प्रिय आहे. शिव गायत्री मंत्राचा जप करीत उपासकाने ते भस्म अंगी धारण करावे. ।।९९।। आधी अंगठ्याने कपाळावर सरळ उभे भस्म लावावे. मग दोन बोटांनी आडव्या रेषा काढाव्यात. तर्जनी किंवा करंगळीचा वापर करू नये. ।।१००।। बोटांनी दोन आडव्या भस्मरेषा व अंगठ्याने उभी भस्मरेषा काढावी. भस्म हे या प्रकारे कपाळी धारण करावे, असे महादेवानी सनत्कुमारांना सांगितले. ।।१०१।। तर्जनीचा वापर न करता सर्वांगास विभूती लावली असता त्या शिवभूषणाने अनंत महत्पापे जळून भस्म होतात. ।।१०२।। केवळ भस्म लेपनाने अगम्यागमन, सुरापान, ब्रह्महत्या, गोहत्या, अभक्ष्यभक्षणसारखी मोठी पापेही जळून राख होतात. ।।१०३।। या आणि अशाप्रकारचा हा भस्म महिमा वामदेव हे त्या ब्रह्मराक्षसास सांगत असतानाच तिथे एक दिव्य विमान आले. इकडे त्या राक्षसाचा देहही अत्यंत दिव्यरूपात परिवर्तित झाला. भस्माच्या स्पर्शाने आणि दिव्य देह प्राप्तीच्या लाभाने शिवस्वरूप झालेला तो ब्रह्मराक्षस त्या विमानात घालून शिवदूतांनी कैलासास नेला. ।।१०४।।
ओवी 105 ते 113: जशी श्रद्धा तसे फळ आणि राजा सिंहकेतु
कैलासाप्रति जाऊन ।। राहिला शिवरूप होऊन ।। वामदेव पृथ्वीपर्यटन ।। स्वेच्छे करीत चालिला ॥१०५॥ सत्संगाचा महिमा थोर ।। वामदेवसंगें तरला असुर ।। भस्मलेपनें भालनेत्र ।। सदा सुप्रसन्न भक्तांसी ॥१०६॥ मंत्र तीर्थ द्विज देव ॥ गुरु यज्ञ ज्योतिषी औषधी सर्व ॥ येथें जैसा धरिती भाव ।। सिद्धि तैसी तयांसी ।।१०७।। पांचाळदेशीं नृपनाथ ॥ नाम जयाचें सिंहकेत ॥ जैसा शक्रनंदन कीं तृतीय सुत ।। पृथादेवीचा पुरुषार्थी ॥१०८॥ मृगयेसी गेला तो भूपाळ ॥ मागें चालत धुरंधर दळ ॥ शबरांचेही मेळ ॥ बहुसाल निघती तयासवें ॥१०९॥ वनोवनीं हिंडतां भूपाळक ॥ शबर एक परम भाविक ॥ भग्न शिवालय एक ॥ गेला त्यांत निषाद तो ॥ ११०॥ उन्मळोनि पडलें दिव्य लिंग ॥ पंचसूत्री रमणीय अभंग ॥ सिंहकेतरायातें सवेग ॥ दाविता झाला तेधवां ॥१११॥ राजा म्हणे लिंग चांगलें ।॥ परी पाहिजे भावें जिलें ॥ उगेंचि देवार्चन मांडिलें ॥ दंभेंकरूनि लौकिकीं ॥११२॥ लौकिकीं मिरवावया थोरपण ।। तिमा ठेविल्या सोज्ज्वळ करून ॥ जेवीं कासारें मांडिलें दुकान ।। प्रतिमाविक्रय करावया ॥११३॥
त्या ब्रह्मराक्षसाचा उद्धार होऊन तो कैलास पर्वतावर गेला. तर इकडे वामदेव हा शिवयोगी लोककल्याणासाठी आपल्या पुढील भ्रमंतीसाठी निघून गेला. ।।१०५|| श्रीधर कवी श्रोत्यांना सांगतात की, सत्संगाचा महिमा हा थोर आहे. वामदेवाच्या संगतीने पापी, दुराचारी ब्रह्मराक्षसाचेही उद्धरण झाले. जे भक्त आदराने भस्म धारण करतात त्यांच्यावर भगवान शिव प्रसन्न होतात. ।।१०६।। मंत्र, तीर्थ, देवता, गुरू, ब्राह्मण, यज्ञ, ज्योतिष आणि औषध ह्यावर ज्याची जशी अन् जेवढी श्रद्धा असेल त्यानुसार त्यास त्याची फलप्राप्ती होते. ।।१०७|| यासंदर्भात आता आणखी एक कथा सांगतो. पांचाळ देशाचा एक सिंहकेतु नावाचा राजा होता. तो राजा म्हणजे जणूकाही इंद्राचा पुत्र किंवा कुंतीचा तिसरा पुत्र अर्जुनच जणू. ।।१०८।। हा राजा अनेकदा वनात शिकारीस जात असे. तेव्हा त्याच्या सोबत सैन्य आणि काही भिल्लांच्या टोळ्या याही शिकारीस जात. ।।१०९|| एकदा राजा आणि भिल्ल मंडळी ही रानावनात शिकार शोधीत असताना एक भिल्ल तिथल्या एका भग्न शिवालयाच्या जवळ आला. ||११०|| तेव्हा शबर नावाच्या त्या भिल्लास तिथे खाली पडलेले, पण अभंग आणि अत्यंत चांगले असे एक शिवलिंग दिसले. त्याने ते राजा सिंहकेतु यास दाखविले. ||१११|| ते लिंग पाहून राजा त्या भिल्लास म्हणाला, “हे शिवलिंग पूजनासाठी फार चांगले आहे. पण त्याचे पूजन हे भक्तिभावाने आणि अपार श्रद्धेने करायला हवे. त्यात वरवरचा देखावा किंवा नाटकीपणा नसावा. ||११२|| उगाच चारचौघांत नाव मिरवण्यासाठी ही भक्ती नसावी, नाहीतर या मांडलेल्या देवप्रतिमा आणि कासाराने मांडलेले त्याचे दुकान ह्यात काहीच फरक राहात नाही. ।।११३।।
ओवी 114 ते 122: शबर भिल्लाची चिताभस्म पूजा
ब्राह्मणवेष घेवोनि शुद्ध ॥ यात्रेत हिंडती जैसे मैंद ॥ कीं मार्गघ्न वाटेंत साधुसिद्ध ।। वेष धरूनि बैसले ।।११४।॥ काळनेमी साधुवेष धरून ।। वाटेंत बैसला करावया विघ्न ।। एवं भावेंवीण देवतार्चन ।। व्यर्थ काय दांभिक ॥ ११५ ॥ शबरासी म्हणे नृपसत्तम ॥ तुज हें लिंग सांपडलें उत्तम ।। निषाद म्हणे पूजनक्रम ।। कैसा आहे सांग पां ॥११६॥ विनोदें बोले नृपवर ।। पूजेचे आहेत बहुत प्रकार ॥ परी चिताभस्म पवित्र ।। नित्य नूतन आणावें ॥११७॥ चिताभस्मावीण ॥ नैवेद्य करूं नये समर्पण ॥ हेंचि मुख्य वर्म जाण ।। शैवलक्षण निष्ठेचें ॥११८ ॥ नृपवचन मानूनि यथार्थ ॥ शबर लिंग घरा आणीत ।। शबरीस सांगे वृत्तांत ।। हर्षभरित ते झाली ॥११९॥ सुमुहूर्तं शिवलिंग स्थापून ।। दोधें पूजिती एकनिष्ठंकरून ।। चिताभस्म नित्य नूतन ।। आणिती मेळवून साक्षेपें ।॥१२०॥ एकार्ती होतांचि सुंदरी ।। नैवेद्या आणीत झडकरी ॥ उभयतां जोडल्या करीं ।। शिवस्तवनीं सादर ॥१२१॥ ऐसें नित्य करितां पूजन ।। लोटले कित्येक दिन ।। त्यांची निष्ठा पाहावया पूर्ण ॥ केलें नवल पंचवदनें ॥ १२२ ॥
वरवरचा ब्राह्मणाचा वेश करून चोर, लुटारूंनी यात्रेत घुसावे, साधूंचा वेश घेऊन वाटमारी करावी, असा भक्तीचा दांभिकपणा असू नये. ।।११४।। लोकांना मारण्यासाठी, त्यांना लुबाडण्यासाठी वाटेत दबा धरावा, वर साधूचा वेश करावा, अशी ढोंगी, दांभिक भक्ती काय कामाची ती शुद्ध आणि निर्मळ हवी.”।।११५।। असे बोलून राजा त्या भिल्लास म्हणाला, बाबारे, तुला हे शिवलिंग सापडले ही फार भाग्याचीच गोष्ट आहे. त्यावर तो भिल्ल राजास म्हणाला, हे राजा, तू मला या शिवलिंगाचे पूजन कसे करावे ते सांग.”।।११६।। त्यावर राजा विनोदाने म्हणाला, “मित्रा, अरे पूजेचे तर अनेक प्रकार आहेत. त्यातलाच एक प्रकार म्हणजे चिताभस्माने केलेले शिवपूजन. ।।११७।। या पूजेत शिवास नैवेद्य त्या चिताभस्मासहच अर्पण करावा, अन्यथा अर्पण करू नये. तसेच हे चिताभस्म नित्य नूतन असावे.” ।।११८।। या प्रकारे राजाने शिव चिताभस्म पूजेची जी माहिती सांगितली, ती ऐकून तो शबर नावाचा भिल्ल ते शिवलिंग मोठ्या भक्तिभावाने आपल्या घरी घेऊन आला. त्याने तो पूजाविधी आपल्या पत्नीसही सांगितला. ||११९।। त्यानंतर त्या दोघांनी एका चांगल्या मुहूर्तावर त्या शिवलिंगाची घरात स्थापना करून ती चिताभस्म पूजा ते दोघे मोठ्या एकनिष्ठेने करू लागले. त्यासाठी नित्य नूतन चिताभस्म आणू लागले.।।१२० ।। शबराचे शिवपूजन पूर्ण होताच तो हाक द्यायचा आणि त्याची पत्नी भस्माबरोबर नैवेद्यही आणून द्यायची. मग दोघे ते अर्पण करून शिवाची मनोभावे स्तुती करीत. ।।१२१|| हे असे त्याचे श्रद्धायुक्त शिवपूजन मोठ्या नेटाने चालले असताना एके दिवशी त्या दोघांची परीक्षा पाहण्याच्या हेतूने भगवान शिवांनीच एक अघटित घडवून आणले. ।।१२२।।
ओवी 123 ते 131: चिताभस्म न मिळणे आणि शबरीचे आत्मार्पण
ऐसें एकदां घडोनि आलें ।॥ चिताभस्म कोठें न मिळे ॥ शबरें बहुत शोधिलें ।। अपार क्रमिलें भूमंडळ ॥१२३॥ परतोनि सदनासी येत ॥ शबरीस सांगे वृत्तांत ॥ तीही झाली चिंताक्रांत ॥ म्हणे पूजन केवीं होय ॥१२४॥ केले शिवपूजन उत्तम ॥ परी न मिळतां चिताभस्म ।। तो शबर भक्तराज परम ।। नैवेद्य शिवासी अर्पीना ॥ १२५ ॥ शिवदीक्षा परम कठिण ॥ निष्ठा पाहे उमारमण ॥ शबरी म्हणे प्रियालागून ।। मी आपुलें भस्म करितें आतां ॥ १२६ ॥ पाकसदनीं बैसोन ॥ लावोनि घेतें आतां अग्न ।। तें चिताभस्म चर्चुन ।। सांबपूजन करावें ॥ १२७ ॥ मग शुचिर्भूत होवोनि शबरी ।। शिवध्यान स्मरण करी ।। अग्नि लावोनि झडकरी ।। भस्म करी कलेवर ॥ १२८ ॥ शबर घेवोनि तें भस्म ।। चर्ची सदाशिवासी सप्रेम ।। परी नैवेद्य आणावया उत्तम ।। दुसरें कोणी नसेचि ॥ १२९ ॥ भोळा चक्रवर्ती उदार ।। तारावया धैर्य पाहे शंकर ।। आसन घालोनि शबर ।। परम सादर शिवार्चनीं ।॥ १३० ॥ शबरी उत्तम पाक करून ।। नित्य येत नैवेद्य घेऊन ।। शबर एकार्ती करून ।। पूर्वाभ्यासें बोलावीत ॥३१ ॥
एके दिवशी असे घडले की, शबराने चिताभस्मासाठी सर्वत्र खूप शोध घेतला, पण त्यास काही चिताभस्म मिळेना. ।।१२३॥ इकडे नित्याची शिवपूजनाची वेळ होत आली. तेव्हा त्याने घरी येऊन ती गोष्ट आपल्या पत्नीस सांगितली. तेव्हा आता आपले नित्याचे शिवपूजन कसे होणार म्हणून दोघेही चिंताग्रस्त झाले. ।।१२४ || निदान आपल्या शिवपूजनात खंड नको म्हणून शबराने पूजा केली, पण चिताभस्म नसल्याने त्याला आज शिवास नैवेद्य अर्पण करता येत नव्हता. ।।१२५|| शिवाराधनेची हीच कसोटी असते. शिव आपल्या भक्तांची भक्तीसुद्धा पारखून तपासून घेत असतो. तेव्हा शबरी शबरास म्हणाली, “स्वामी, तुम्ही चिंता करू नका मी स्वतःचे चिता भस्म तुम्हास नैवेद्यास देते ।।१२६।। स्वामी मी असे करते, मी स्वयंपाकघरात जाते, स्वतःच्या देहास अग्नी लावून घेते, मग माझे चिताभस्म हे शिवास अर्पण करून तुम्ही नित्याची पूजा पूर्ण करा.”।।१२७|| असे बोलून ती शबरी खरोखरच स्वयंपाकघरात गेली. तिने शिवाचे ध्यान केले, त्याचे स्मरण केले आणि स्वतःच्या देहास अग्नी लावून घेतला आणि आपला देह भस्मसात केला. ।। १२८|| शबराने ते तिच्या देहाचे चिताभस्म भगवान शिवास अर्पण केले, शिवपूजा केली; पण आता घरात पूजेसाठी नैवेद्याचे ताट देण्यास शबरीशिवाय अन्य कोणीच नव्हते. ।।१२९।। भगवान शिव हा भोळा असला तरी तो आधी भक्ताची परीक्षा पाहतो. त्याप्रमाणे शबर हा पत्नीचे भस्म अर्पण करून शांत प्रसन्न चित्ताने शिव आराधना करण्यात मग्न होता. ।।१३०।। रोज ती शब्बरी हे शिवपूजन होत आले असता नैवेद्य घेऊन येत असे. त्या नेहमीच्या पद्धतीप्रमाणे शबराने शबरीस नैवेद्य घेऊन ये म्हणून हाक मारली. ।।१३१।।
ओवी 132 ते 140: शबरी पुन्हा प्रकटली, दोघांना शिवपद
एकार्ती होतांचि सदाशिवा ।। त्रुटी न वाजतां नैवेद्य दावावा ।। विलंब होतां महादेवा ।। क्षोभ अत्यंत पैं होय ॥ १३२ ॥ सर्व अन्याय क्षमा करी शंकर ।। परी नैवेद्यासी होतां उशीर ।। क्षोभोनि जातो श्रीशंकर ।। उशीर अणुमात्र सोसेना ॥ १३३ ॥ शबर आनंदमय शिवार्चनीं ।। स्त्रियेनें शरीर जाळिलें हें नाठवे मनीं ।॥ म्हणे ललने नैवेद्य आणीं ।॥ तंव पाठीसीं उभी घेवोनियां ॥ १३४ ॥ रंभा उर्वशी मेनका सुंदरी ।। त्यांहूनि दिव्यरूप झाली शबरी ॥ चतुर्विध नैवेद्य करीं ।॥ देत पतीच्या तेधवां ॥ १३५ ॥ नैवेद्य अर्पूनि शबर ॥ पूजा झाली षोडशोपचार ।। दोघे जोडोनियां कर ।। स्तवन करिती शिवाचें ॥ १३६ ॥ जय जय अनंतब्रह्मांडनायका ।। जय जय शिव मायाचक्रचालका ।। दुर्जनदमना मदनांतका ॥ भवहारका नवानीपते ॥ १३७ ॥ पूजन झालें संपूर्ण ।। शबर पाहे स्त्री विलोकून ॥ अलंकारमंडित सद्गुण ।। आपणही शिवरूप जाहला ॥ १३८ ॥ एक नीळकंठ वेगळा करून ॥ शिवभक्त शिवसमान ॥ तंव आले दिव्य विमान ॥ वाचें अपार वाजती ॥ १३९ ॥ येत दिव्यसुमनांचें परिमळ ।। आश्चर्य करी सिंहकेतनृपाळ ।। विमानीं बैसवूनि तत्काळ ॥ शिवपद पावलीं दोघेही ॥ १४० ॥
कारण शिवाच्या नैवेद्यास जराही उशीर झालेला देवास चालत नाही, नाही तर देव रागावतो. ।।१३२।। इकडे शबर तर शिवाच्या पूजेत इतका मग्न झाला होता की, त्यास शबरीने स्वतःचा देह जाळून चिताभस्म पूजेस दिल्याचे त्यास आठवत नव्हते. त्याने आपली वेळ होताच तिला नेहमीप्रमाणे हाक मारली. ।।१३३।। तो म्हणाला, माझी पूजा झाली बरं का, आता नैवेद्य घेऊन ये आणि काय आश्चर्य! त्याच्या त्या हाकेबरोबर शबरी नैवेद्याचे ताट घेऊन तिथे हजर झाली.।॥१३४।॥ त्यावेळी ती शबरी रंभा, उर्वशी यांच्यापेक्षाही अत्यंत सुंदर दिसत होती. तिने हाकेसरशी शबराचे हाती चार पक्वान्नांनी भरलेले ताट दिले. ।।१३५।। तो नेवैद्य अर्पण केल्यावर ते दोघे भक्तिभावाने हात जोडून शिवाची प्रार्थना करू लागले.।।१३६।। ते मुक्तकंठाने शिवाचा गौरव करीत म्हणत होते, हे ब्रह्मांडनायका, हे सदाशिवा, हे मायाचक्र चालका, मदनाला नष्ट करणारा, भवसागरात भक्तांना तारणारा, हिमकन्या पार्वतीचा पती परमेश्वर तूच आहेस. ।।१३७|| असे म्हणून शिवास वंदन करून त्या शबराने एकवार आपल्या शेजारी कोण आहे ते पाहिले, तेव्हा त्यास ती अत्यंत सुंदर, रूपवती आणि नानालंकार विभूषित दिसली. इकडे त्याचा देहही शिवरूपच झालेला होता. ।।१३८ ।। एक केवळ नीळकंठाची निशाणी सोडली तर तोही शिवरूपच झाला होता. तेवढ्यात अचानक वाद्यांचा गजर होऊ लागला आणि एक दिव्य विमान त्यांच्या दारी *आले. ।।१३९|| सारा परिसर हा दिव्य फुलांच्या सुगंधाने गंधित झाला. राजा सिंहकेत ह्याने पाहिले तर त्यास शबर आणि शबरी हे दोघे विमानात बसून शिवलोकी जाताना दिसले. ।।१४०।।
ओवी 141 ते 149: राजा सिंहकेतुची शिवभक्ती आणि अध्यायाची समाप्ती
राव म्हणे विनोदेकरून ।। म्यां सांगितलें चिताभस्मपूजन ॥ परी धन्य शबराचें निर्वाण ॥ उद्धरोनि गेला कैलासा ।।१४१ ।। धन्य ती शबरी कामिनी ।। देह समर्पिला शिवार्चनीं ।। एवं एकनिष्ठा देखिल्या-वांचोनी ।। पिनाकपाणी प्रसन्न नव्हे ॥१४२ ॥ सिंहकेतासी लागला तोचि छंद ॥ सर्वदा शिवभजनाचा वेध ।। शिवलीलामृत प्रसिद्ध ॥ श्रवण करी सर्वदा ॥१४३॥ शिवरात्री प्रदोष सोमवार ।। व्रतें आचरे प्रीतीं नृपवर ।। शिवप्रीत्यर्थ उदार ॥ धनें वाटी सत्पात्रीं ॥१४४॥ ऐसें करितां शिवभजन ।। सिंहकेत शिवरूप होवोन ।। शिवपदीं राहिला जावोन ॥ धन्य भजन निष्ठेचें ॥१४५॥ शिवलीलामृतमंडपीं सुरवाडली ।। चढत जात श्रीधरवाग्वल्ली ।। अहळबहळ पसरली ।। ब्रह्मानंदें करूनियां ॥१४६ ।। ते छाया सघन अत्यंत ।। तेथें बैसोत शिवभक्त ॥ प्रेमद्राक्षफळे पक्व बहुत ।। सदा सेवोत आदरें ॥ १४७ ॥ श्रीधरवरदा ब्रह्मानंदा ।। मृडानीहृदयाब्जमिलिंदा ।। कैवल्यपददायक अभेदा ।। लीला अगाध बोलवीं पुढें ॥१४८॥ शिवलीलामृत ग्रंथ प्रचंड ।। स्कंदपुराण ब्रह्मोत्तरखंड ॥ परिसोत सज्जन अखंड ॥ नवमाध्याय गोड हा ।।१४९॥ इति नवमाध्यायः ॥९ ।। ।। श्रीसांबसदाशिवार्पणमस्तु ।।
त्यावेळी राजा मनात विचार करू लागला की, काहीशा थट्टेच्या, विनोदाच्या रूपात त्या शबरास ती चिताभस्म पूजा सांगितली. त्यांनी ती एकनिष्ठ भावाने केली आणि आज खरंच त्यांचा उद्धार झाला. ते दोघेही कैलासास गेले आहेत. खरंच ते धन्य होत. ।।१४१।। खरोखरच ती शबरी धन्य होय, जिने स्वदेहाचे भस्म शिवास अर्पण केले. खरंच देव हा भक्तांची कसोटी पाहिल्याशिवाय प्रसन्न होत नाही हेच खरे. ।।१४२|| आता ह्या अनुभवानंतर स्वतः राजासही त्याच शिवभक्तीचा लळा लागला. तोसुद्धा शिवध्यान पूजा, शिवभजनाचे श्रवण आणि शिवलीलेचे पठण श्रवण या गोष्टी मोठ्या आवडीने आणि निष्ठेने करू लागला. ।।१४३।। तो शिवरात्रीचा उपास, उपासना करू लागला. सोमवारची प्रदोष पूजा करणे, शिव व्रताचरण करणे या गोष्टी करू लागला. शिवासाठी दानधर्म करू लागला. ।।१४४|| असे करता करता पुढे शिवकृपेने तो राजा सिंहकेत हासुद्धा शिवरूप होऊन शेवटी शिवपदास जाता झाला. खरंच निष्ठापूर्वक केलेले शिवपूजन हे खरोखरच धन्य आहे. ।। १४५|| शिवलीलामृत मंडपात ही श्रीधराची शब्दवेल त्या शिवाच्या कृपेनेच वाढली आणि विस्तारली आहे. ही त्या ब्रह्मानंदाचीच सारी कृपा आहे. ।।१४६।। या वेलीच्या घनदाट छायेत जे विसावतात त्या शिवभक्तांना शिवकृपेची छाया तर मिळतेच, तसेच त्यांना शिवप्रेमरूपी द्राक्षांचा गोड प्रसादही मिळतोच. ||१४७|| श्रीधरावर कृपा करणाऱ्या, त्यास ब्रह्मानंद देणाऱ्या भवानीच्या हृदयी निवास करणाऱ्या भगवान सदाशिवा, या तुझ्या भक्तावर तूच कृपा कर आणि तुझी ही लीला अशीच पुढे चालू राहू दे.।।१४८।। स्कंद पुराणातील ब्रह्मोत्तर खंडातल्या शिवलीलामृताचा हा सुमधूर असा नववा अध्याय सर्व भाविक भक्त हे प्रेमादराने श्रवण करोत. ।।१४९।।
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
Shivlilamrut Adhyay 9 मध्ये कोणती कथा आहे?
नवव्या अध्यायात वामदेव योग्याच्या भस्मस्पर्शाने ब्रह्मराक्षसाचा उद्धार, त्याच्या पंचवीस जन्मांची कथा, भस्म धारणेचा विधी आणि राजा सिंहकेतु व शबर भिल्लाची संपूर्ण कथा आहे.
ब्रह्मराक्षसाचा उद्धार कसा झाला?
ब्रह्मराक्षसाने वामदेवाला खाण्यासाठी मिठी मारली, तेव्हा वामदेवाच्या अंगाचे भस्म त्याला लागले. त्या स्पर्शाने त्याची पापे जळाली, त्याला दिव्य देह मिळाला आणि पुढे शिवदूत त्याला कैलासाला घेऊन गेले.
शिवलीलामृतानुसार भस्म कसे लावावे?
मातीरहित गायीचे शेण वाळवून पवित्र अग्नीत जाळून केलेले भस्म शुद्ध मानले जाते. शिव गायत्री मंत्र म्हणत कपाळावर आडव्या रेषा काढून भस्म लावावे, असे महादेवांनी सनत्कुमारांना सांगितले.
शबर भिल्लाला पूजेचा कोणता नियम मिळाला?
राजा सिंहकेतूने त्याला नित्य नवे चिताभस्म वाहून त्यासोबतच नैवेद्य अर्पण करण्याचा नियम सांगितला. शबर आणि त्याची पत्नी हा नियम मोठ्या निष्ठेने पाळू लागले.
शबर भिल्लाची कथा कशी पूर्ण होते?
चिताभस्म न मिळाल्याने शबरीने स्वतःचा देह शिवपूजेसाठी अर्पण केला. शबराने नैवेद्यासाठी हाक मारताच ती दिव्य रूपात परत आली आणि दोघेही विमानातून शिवलोकी गेले. ही कथा नवव्या अध्यायातच पूर्ण होते.
निष्कर्ष
श्री शिवलीलामृत अध्याय नववा (Shivlilamrut Adhyay 9) सत्संग आणि शिवभस्माचे अपार सामर्थ्य सांगतो. घोर पापी जीवाचाही उद्धार होऊ शकतो, फक्त श्रद्धा शुद्ध हवी. शबरीच्या आत्मार्पणातून एकनिष्ठ भक्तीचे सामर्थ्य दिसते. पुढील कथा वाचण्यासाठी शिवलीलामृत अध्याय दहावा नक्की वाचा.
← मागील अध्याय: अध्याय आठवा (८) | पुढील अध्याय: अध्याय दहावा (१०) →
📸 मराठी रसिक आता Instagram वर!
देवीचे मंत्र, आरती, कथा आणि रोजचे सुंदर विचार थेट तुमच्या फोनवर.
Follow करा @marathirasiks


